การสร้างสรรค์บทนิทรรศการภูมิปัญญาการทำสวนทุเรียนตามแนวทางบีซีจี: กรณีศึกษาศูนย์การเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงบ้านซับยี่หร่า จังหวัดจันทบุรี

Abstract

โครงการวิจัยประยุกต์เชิงคุณภาพ เรื่อง การสร้างสรรค์บทนิทรรศการภูมิปัญญาการทำสวนทุเรียนตามแนวทางบีซีจี: กรณีศึกษาศูนย์การเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงบ้านซับยี่หร่า จังหวัดจันทบุรี มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาภูมิปัญญาการทำสวนทุเรียนของชุมชนบ้านซับยี่หร่า หมู่ 9 ตำบลวังใหม่ อำเภอนายายอาม จังหวัดจันทบุรี และ (2) สร้างสรรค์บทนิทรรศการจากภูมิปัญญาการทำสวนทุเรียนของชุมชนบ้านซับยี่หร่าที่สอดรับกับโมเดลเศรษฐกิจ BCG ระเบียบวิธีวิจัยของโครงการนี้ประกอบด้วยการศึกษาเอกสารและการสัมภาษณ์กลุ่มแบบกึ่งโครงสร้าง ผู้มีส่วนร่วมในโครงการวิจัย ได้แก่ คณะกรรมการหรือสมาชิกศูนย์การเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงชุมชนบ้านซับยี่หร่า จำนวน 10 คน ซึ่งใช้วิธีคัดเลือกแบบเจาะจง ข้อมูลปฐมภูมิและทุติยภูมินำมาตรวจสอบด้วยวิธีสามเส้า แล้ววิเคราะห์แก่นสาระ ผลการศึกษาประกอบด้วยแก่นสาระของภูมิปัญญาการทำสวนทุเรียนชุมชนบ้านซับยี่หร่า 4 ประการ คือ (1) ความเป็นพลวัต (2) กระบวนการทำสวนที่มาการเรียนรู้ตลอดชีวิต (3) การเผยแพร่ส่งต่อซึ่งทำให้องค์ความรู้ไม่หยุดนิ่ง และ (4) อัตลักษณ์ของชุมชนนั่นคือทุเรียนคุณภาพ แก่นสาระเหล่านี้ผู้วิจัยนำมาสื่อความหมายในรูปแบบบทนิทรรศการที่เคลื่อนย้ายได้ชื่อว่า กว่าจะเป็นทุเรียน ซึ่งเล่าเรื่องการทำสวนในเชิงวัฒนธรรม เน้นการมีส่วนร่วมของชุมชน และการสร้างประสบการณ์ของผู้เยี่ยมชม นิทรรศการมีวัตถุประสงค์คือ (1) การให้ความรู้ (2) การส่งเสริมการขายทุเรียน และ (3) การสร้างความสุข มีกลุ่มเป้าหมายคือสมาชิกชุมชนและผู้เยี่ยมชม จากแนวคิดหลักคือ “การทำสวนทุเรียนไม่มีวันเรียนจบ” นำไปสู่การนำเสนอเนื้อหาการบนป้ายข้อมูลเชิงปฏิสัมพันธ์จำนวน 10 ป้าย ชุดเกม 2 ชุด และป้ายตัดตามรูปสำหรับถ่ายภาพ 2 ป้าย บทนิทรรศการสอดรับกับโมเดลเศรษฐกิจ BCG ในแง่ของเรื่องเล่าเรื่องภูมิปัญญาที่เน้นมิติการเรียนรู้ตลอดชีวิตจากมุมมองของชุมชนเอง รูปแบบและกระบวนการสร้างสรรค์นิทรรศการที่สอดคล้องกับบริบทท้องถิ่น รวมถึงการเลือกใช้วัสดุที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมาผลิตนิทรรศการ โครงการวิจัยนี้เป็นตัวอย่างของการประยุกต์ใช้โมเดล BCG กับศาสตร์ทางด้านมรดกวัฒนธรรมและพิพิธภัณฑ์ศึกษาในทางทฤษฎีและปฏิบัติ โดยเชื่อมโยงให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างภูมิปัญญาชุมชน วัฒนธรรม และสิ่งแวดล้อมโดยใช้หลักการและเทคนิคจากการสื่อความหมายในพิพิธภัณฑ์