รูปแบบการใช้ประโยชน์ของพืชสมุนไพรและการประเมินมูลค่าทางเศรษฐศาสตร์ ของพืชสมุนไพรระดับชุมชนในภาคตะวันออก

พรรณิภา อนุรักษากรกุล

DSpace Home
→
Faculty of Humanities and Social Science
→
รายงานการวิจัย (Research Reports)
→
View Item

dc.contributor.author	พรรณิภา อนุรักษากรกุล
dc.date.accessioned	2026-05-24T07:38:58Z
dc.date.available	2026-05-24T07:38:58Z
dc.date.issued	2569
dc.identifier.uri	https://buuir.buu.ac.th/xmlui/handle/1234567890/17780
dc.description.abstract	การวิจัยครั้งนี้จัดทำขึ้นเพื่อสนองพระราชดำริโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ (อพ.สธ.) มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและรวบรวมข้อมูลการใช้ประโยชน์พืชสมุนไพรระดับชุมชนใน ภาคตะวันออก ประเมินมูลค่าทางเศรษฐศาสตร์จากการใช้ประโยชน์ของพืชสมุนไพร และวิเคราะห์ข้อมูลทางการตลาดในห่วงโซ่คุณค่า (ต้นน้ำ–กลางน้ำ–ปลายน้ำ) ของพืชสมุนไพรในระดับชุมชนในภาคตะวันออก การวิจัยเป็นแบบผสมผสาน เก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกจากประธานและสมาชิกกลุ่มแปรรูปผลิตภัณฑ์สมุนไพรบ้านตม จังหวัดชลบุรี วิสาหกิจชุมชนสมุนไพรภูมิใจอนงค์ และวิสาหกิจชุมชนพัฒนาทรัพยากรชีวภาพ จังหวัดจันทบุรี รวมทั้งผู้ประกอบการในพื้นที่ จำนวน ๔๕ คน โดยวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยวิธีการประเมินมูลค่าทางเศรษฐศาสตร์แบบราคาตลาด ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มแปรรูปผลิตภัณฑ์สมุนไพรบ้านตม จังหวัดชลบุรี มีพืชสมุนไพร ๗๔ ชนิด ส่วนใหญ่ใช้เพื่อการบริโภคในครัวเรือน (ร้อยละ ๔๓.๑๔) รองลงมา คือ จำหน่าย (ร้อยละ ๓๑.๐๘) และไม่ได้ใช้ประโยชน์ (ร้อยละ ๒๕.๗๘) วิสาหกิจชุมชนสมุนไพรภูมิใจอนงค์ จังหวัดจันทบุรี พบพืชสมุนไพร ๒๑๑ ชนิด ใช้เพื่อการบริโภค (ร้อยละ ๔๓.๖๐) จำหน่าย (ร้อยละ ๒๒.๒๘) และไม่ได้ใช้ประโยชน์ (ร้อยละ ๓๔.๑๒) ส่วนวิสาหกิจชุมชนพัฒนาทรัพยากรชีวภาพ จังหวัดจันทบุรี พบพืชสมุนไพร ๑๖๐ ชนิด ส่วนใหญ่ไม่ได้ใช้ประโยชน์ (ร้อยละ ๕๙.๓๗) รองลงมาคือบริโภค (ร้อยละ ๓๕.๖๒) และจำหน่าย (ร้อยละ ๗.๕๐) การประเมินมูลค่าทางเศรษฐศาสตร์พบว่า พืชสมุนไพรในพื้นที่ชุมชนภาคตะวันออกมีมูลค่าการใช้ประโยชน์รวม ๕๕๕,๔๖๐ บาทต่อครัวเรือนต่อปี และมูลค่าสุทธิของผลิตภัณฑ์สมุนไพรเท่ากับ ๒,๐๐๗,๓๒๔ บาทต่อปี แสดงให้เห็นว่าพืชสมุนไพรมีศักยภาพสูงในการสร้างรายได้ เพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจ และลดความเหลื่อมล้ำในระดับฐานรากได้อย่างเป็นรูปธรรม ข้อค้นพบเชิงนโยบายที่สำคัญ คือ ภาคตะวันออกยังมีทรัพยากรพืชสมุนไพรจำนวนมากที่ยังไม่ได้ถูกนำมาใช้ประโยชน์ทางเศรษฐกิจ ดังนั้น ภาครัฐควรส่งเสริมการพัฒนาระบบฐานข้อมูลทรัพยากรสมุนไพรชุมชน การวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์สมุนไพร การยกระดับมาตรฐานการผลิต และการเชื่อมโยงตลาดเชิงพาณิชย์ เพื่อเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ในระดับกลางน้ำและปลายน้ำ นอกจากนี้ ควรบูรณาการนโยบายสมุนไพรกับแนวคิดเศรษฐกิจชีวภาพและ BCG Economy Model เพื่อสนับสนุนการใช้ทรัพยากรชีวภาพอย่างยั่งยืน สร้างรายได้ให้แก่ชุมชน อันจะนำไปสู่การพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากต่อไป	th_TH
dc.language.iso	th	th_TH
dc.publisher	มหาวิทยาลัยบูรพา. กองทุนวิจัยและพัฒนา	th_TH
dc.title	รูปแบบการใช้ประโยชน์ของพืชสมุนไพรและการประเมินมูลค่าทางเศรษฐศาสตร์ ของพืชสมุนไพรระดับชุมชนในภาคตะวันออก	th_TH
dc.title.alternative	Utilization Patterns of Herbal Plants and Economic Valuation of Herbal Plants at the Community Level in the Eastern Region	th_TH
dc.type	Research	th_TH
dc.author.email	pannipha@go.buu.ac.th	th_TH
dc.year	2569	th_TH
dc.description.abstractalternative	This research was conducted in response to the Royal Initiative on Plant Genetic Conservation Project under the Royal Patronage of Her Royal Highness Princess Maha Chakri Sirindhorn (RSPG). The objectives were to study and collect up-to-date information on the utilization of herbal plants at the community level in Eastern Thailand, to evaluate the economic value derived from the use of these herbal plants, and to analyze the market value chain (upstream–midstream–downstream) of herbal plants within local communities in the Eastern Region. The study employed a mixed-methods approach, collecting data through in-depth interviews with the chairpersons and members of three community groups: the Ban Tom Herbal Product Processing Group in Chonburi Province, the Phumjaia-nong Herbal Community Enterprise, and the Bio-resource Development Community Enterprise in Chanthaburi Province, as well as local entrepreneurs total 45 participants. Quantitative data were analyzed using the Market Price Method for economic valuation. The results revealed that the Ban Tom Herbal Product Processing Group in Chonburi identified 74 species of herbal plants, primarily used for household consumption (43.14%), followed by commercial sale (31.08%), and non-use (25.78%). The Phumjaia-nong Herbal Community Enterprise in Chanthaburi identified 211 species, with utilization for household consumption (43.60%), commercial sale (22.28%), and non-use (34.12%). The Bio-resource Development Community Enterprise in Chanthaburi identified 160 species, most of which were not utilized (59.37%), followed by household consumption (35.62%) and commercial sale (7.50%). The economic valuation showed that herbal plants in these Eastern communities generated an estimated utilization value of 555,460 baht per household per year, and a total net product value of 2,007,324 baht per year. These findings demonstrate the high potential of herbal plants to generate household income, enhance local economic value, and concretely reduce economic inequality at the grassroots level. The findings indicate that the Eastern Region still possesses many herbal plant resources that have not yet been fully utilized for economic purposes. Therefore, the government should promote the development of community-based herbal resource databases, support research and development of herbal products, enhance production standards, and strengthen linkages to commercial markets to increase value creation in the midstream and downstream segments of the value chain. In addition, herbal policies should be integrated with the Bioeconomy Concept and the BCG Economy Model to promote the sustainable use of biological resources, generate income for local communities, and support the continued development of the Grassroots Economy.	th_TH
dc.keyword	พืชสมุนไพร	th_TH
dc.keyword	การประเมินมูลค่า	th_TH