การเล่าเรื่องและกลวิธีการใช้ภาษาในข่าวภัยพิบัติทางธรรมชาติ: กรณีศึกษาข่าวพายุยางิ

Abstract

ยางิ ข้อมูลที่ใช้ศึกษาได้แก่ ข่าวภัยพิบัติทางธรรมชาติจากพายุยางิที่ส่งผลกระทบในจังหวัดเชียงราย ประเทศไทย ซึ่งเผยแพร่ในเว็บไซต์ข่าว จำนวน 10 เว็บไซต์ รวมจำนวนทั้งสิ้น 270 ข่าว ผลการศึกษาวัตถุประสงค์ที่ 1 องค์ประกอบของเรื่องเล่าข่าวภัยพิบัติ 6 ด้าน พบว่า 1) ด้านมุมมองในการเล่าเรื่องส่วนใหญ่เป็นมุมมองจากบุคคลที่สาม โดยนักข่าวทำหน้าที่เป็นผู้สังเกตการณ์หรือผู้รายงานข้อมูล 2) ด้านตัวละคร พบว่ามีประชาชนผู้ประสบภัยถูกนำเสนอในฐานะเหยื่อหรือผู้รอความช่วยเหลือมีการสร้างตัวละคร “ฮีโร่” จากภาคประชาชนมากกว่าเจ้าหน้าที่รัฐ ตัวละครร้าย ได้แก่ ภัยธรรมชาติ 3) ด้านโครงเรื่อง ส่วนใหญ่มีลักษณะเป็นเรื่องเล่าของภัยพิบัติ 4) องค์ประกอบด้านแก่นเรื่องที่พบมากได้แก่ ภัยพิบัติซ้ำซาก และ ความเปราะบางของโครงสร้างพื้นฐานและการจัดการ แก่นเรื่องรองลงมา ได้แก่ ความสำคัญของการช่วยเหลือและน้ำใจจากทุกภาคส่วน และความล่าช้าหรือขาดประสิทธิภาพของรัฐในการจัดการภัยพิบัติ 5) องค์ประกอบด้านความขัดแย้ง ได้แก่ความขัดแย้งระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ ความขัดแย้งระหว่างประชาชนกับรัฐ และ ความขัดแย้งเชิงโครงสร้าง 6) องค์ประกอบด้านฉากที่เด่น ได้แก่ พื้นที่ประสบภัยในจังหวัดเชียงรายและ ช่วงเวลาที่มีการระบุชัดเจน ผลการศึกษาตามวัตถุประสงค์ที่ 2 ด้านกลวิธีการใช้ภาษาในเรื่องเล่าข่าวภัยพิบัติ พบกลวิธีทางภาษา 4 ประการได้แก่ 1) กลวิธีทางศัพท์ ได้แก่ คำแสดงความรุนแรง วิกฤติ ฉับพลัน คำกริยาแสดงอารมณ์ความรู้สึก การใช้ชื่อบุคคล หน่วยงาน สถานที่เฉพาะ คำขยายหรือคำเน้นระดับคำศัพท์ด้านตัวเลขและปริมาณ คำศัพท์เชิงเศรษฐกิจ คำแสดงสาเหตุ-ผลลัพธ์ 2) กลวิธีการขยายความ ได้แก่ การขยายภาพความเสียหายการขยายเวลา สถานที่ ลักษณะทางภูมิศาสตร์ การขยายความหมายด้านบวก ด้านลบ 3) กลวิธีทางวัจนปฏิบัติศาสตร์และวาทกรรม ได้แก่ การอ้างอิงผู้เชี่ยวชาญ ผู้มีอำนาจ การวิจารณ์เชิงนโยบาย คำถามเชิงโต้เถียง การใช้เสียงของประชาชน ชุมชน การเล่าเรื่อง การจัดโครงเรื่อง วัจนกรรม ได้แก่ การแจ้งเตือน แนะนำ สั่ง การประกาศ การรายงาน การให้ข้อมูล และ 4) กลวิธีทางวาทศิลป์ ได้แก่ การเปรียบเปรย การใช้คำเชิงศีลธรรม การสร้างภาพ “ฮีโร่” งานวิจัยนี้สะท้อนให้เห็นองค์ประกอบการเล่าเรื่องภัยพิบัติและกลวิธีการใช้ภาษาที่ใช้วิธีการศึกษาต่อยอดจากการศึกษาเชิงวรรณกรรม ภาพยนตร์ ดิจิทัล มาสู่การประยุกต์ในบริบทจริงของสังคมไทยที่มีผลโดยตรงต่อการจัดการปัญหาและการสื่อสารเชิงนโยบายซึ่งสามารถไปเชื่อมโยงกับการกำหนดแนวทางเชิงนโยบาย เช่น การออกแบบมาตรฐานการรายงานข่าวภัยพิบัติ การกำหนดคู่มือการใช้ถ้อยคำและกลวิธีการสื่อสาร เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการสื่อสารในภาวะวิกฤติและสร้างความเชื่อมั่นแก่ประชาชน