Abstract:
รายงานวิจัยเรื่อง ทางรถไฟกับการพัฒนาภาคตะวันออก พ.ศ. 2435 – 2564 เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้วิธีการทางประวัติศาสตร์ ด้วยการรวบรวมข้อมูลเอกสาร จากหลักฐานชั้นตอน และหลักฐานชั้นรองที่เกี่ยวกับเรื่องทางรถไฟสายตะวันออก ศึกษาพัฒนาการของพื้นที่ภาคตะวันออก โดยมองว่าการขยายตัวของระบบการคมนาคมทางรถไฟมีความสัมพันธ์กับการพัฒนาทางด้านเศรษฐกิจและการเมือง ในระยะแรกการสร้างทางรถไฟสายตะวันออกเกิดจากเงื่อนไขทางการเมืองการปกครอง และมีผลทำให้เกิดการขยายพื้นที่เพาะปลูก การย้ายถิ่นฐานของคนในพื้นที่อื่นเข้ามายังภาคตะวันออก ต่อมาการพัฒนาการคมนาคมทางถนนมีผลทำให้บทบาทในการเดินทางด้วยรถไฟในภาคตะวันออกลดความสำคัญลง และเมื่อรัฐบาลดำเนินโครงการการพัฒนาพื้นที่ชายฝั่งทะเลภาคตะวันออก การพัฒนาท่าเรือพาณิชย์ การเติบโตของอุตสาหกรรมในภาคตะวันออก และการเติบโตของการค้าชายแดนจากการดำเนินนโยบายเปลี่ยนสนามรบเป็นสนามการค้า มีผลทำให้การขนส่งทางรถไฟของภาคตะวันออก
มีความสำคัญต่อภาคอุตสาหกรรมในการขนส่งผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมและพลังงาน และเมื่อเกิดโครงการพัฒนาระเบียงเศรษฐกิจภาคตะวันออกในพื้นที่ 3 จังหวัด (ชลบุรี ระยอง และฉะเชิงเทรา) โดยมุ่งพัฒนาและส่งเสริมอุตสาหกรรมในพื้นที่ชายฝั่งทะเลตะวันออกให้เป็นรากฐานด้านการพัฒนาอุตสาหกรรมของประเทศ จึงมีการดำเนินการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและระบบสาธารณูปโภค ซึ่งรวมถึงการพัฒนาระบบการขนส่งระบบราง ทำให้เกิดแผนการพัฒนาทางรถไฟภายในภาคตะวันออกขึ้น"
