การพัฒนารายวิชากระบวนการละครเพื่อการเรียนรู้แบบเปิดสำหรับผู้สูงวัยในภาคตะวันออก

Abstract

การเติบโตอย่างรวดเร็วและความเป็นเมืองของเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) ของประเทศไทย ได้สร้างความท้าทายที่สำคัญทั้งทางร่างกายและจิตใจให้แก่ผู้สูงวัยในพื้นที่ งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์สองประการ คือ 1) เพื่อศึกษาองค์ความรู้ที่จำเป็นสำหรับผู้สูงวัยในการปรับตัวและบรรลุสู่การเป็นผู้สูงวัยที่มีพฤฒพลัง (Active Aging) และ 2) เพื่อพัฒนาหลักสูตรออนไลน์แบบเปิด (MOOCs) ที่ใช้กระบวนการละครเป็นฐานในการเสริมสร้างศักยภาพ เพื่อให้ผู้สูงวัยสามารถรับมือกับการเปลี่ยนแปลงและยกระดับคุณภาพชีวิตของตนเองได้ การวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยและพัฒนา (R&D) แบบ 4 ขั้นตอนตามหลักการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) เก็บรวบรวมข้อมูลจากการสัมภาษณ์เชิงคุณภาพและแบบสอบถามเชิงปริมาณจากกลุ่มตัวอย่างผู้สูงวัยในเขต EEC ที่คัดเลือกแบบเจาะจง ผลการวิจัยตามวัตถุประสงค์ข้อแรกพบว่า ผู้สูงวัยต้องการลดการพึ่งพาผู้อื่นและจำเป็นต้องได้รับการเสริมสร้างศักยภาพใน 5 มิติหลัก ได้แก่ 1) ความรอบรู้ด้านสุขภาพเชิงรุก 2) ความรอบรู้ด้านดิจิทัลโดยเน้นการสร้างภูมิคุ้มกันต่อภัยออนไลน์ 3) การเห็นคุณค่าในตนเองและสุขภาพจิต 4) การมีส่วนร่วมทางสังคม และ 5) ความมั่นคงในชีวิต โดยมีเป้าหมายเพื่อเปลี่ยนบทบาททางสังคมของตนจาก "ภาระ" ให้กลายเป็น "พลัง" และนำไปสู่วัตถุประสงค์ข้อที่สองการพัฒนาหลักสูตรออนไลน์ (MOOCs) ในชื่อ "กระบวนการละครเพื่อการเรียนรู้สู่พฤฒพลัง" ซึ่งบูรณาการแนวคิดพฤฒพลังเข้ากับทฤษฎีการเรียนรู้เพื่อการเปลี่ยนแปลง ผลลัพธ์เชิงรูปธรรมคือหลักสูตร 4 โมดูล ที่นำเสนอผ่านวิดีโอรูปแบบสาระบันเทิง (Edutainment) และกิจกรรมละครที่ออกแบบมาโดยเฉพาะ โดยมีโครงสร้างที่นำพาผู้เรียนตั้งแต่การค้นพบตนเอง การสร้างทักษะ ไปจนถึงการมีส่วนร่วมคืนคุณค่าสู่สังคม ข้อเสนอแนะสำหรับการวิจัยในอนาคตมุ่งเน้น 3 แนวทางหลัก ได้แก่ การวิจัยเชิงคุณภาพเชิงลึกเพื่อการปรับใช้ให้เข้ากับบริบทท้องถิ่น การวิจัยเชิงปฏิบัติการเพื่อทดสอบประสิทธิผลในระดับชุมชน และการวิจัยระยะยาวเพื่อประเมินความยั่งยืนของผลลัพธ์