วัฒนธรรมอาหารพื้นถิ่น กลุ่มชาติพันธุ์ไทยมอญ จังหวัดราชบุรี

Abstract

การศึกษาวัฒนธรรมอาหารพื้นถิ่นกลุ่มชาติพันธุ์ไทยมอญ จังหวัดราชบุรี มีวัตถุประสงค์การศึกษาเพื่อ1) ศึกษาความคงอยู่ของวัฒนธรรมอาหารพื้นถิ่นกลุ่มชาติพันธุ์ไทยมอญ จังหวัดราชบุรี 2) เพื่อจัดการความรู้ภูมิปัญญาอาหารพื้นถิ่นมอญ ในพื้นที่จังหวัดราชบุรี กลุ่มประชากรที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ ได้แก่ ผู้นำชุมชนปราชญ์ชุมชน และผู้ประกอบอาหารพื้นถิ่นไทยมอญ วิธีการศึกษาเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยมีการเก็บรวบรวมข้อมูลจากเอกสาร การสำรวจข้อมูลพื้นที่ การสังเกต การบันทึกประวัติศาสตร์ผ่านการบอกเล่า และการสัมภาษณ์ จากนั้นวิเคราะห์ตามกรอบแนวคิดที่ตั้งไว้ควบคู่กับการวิเคราะห์บริบทของพื้นที่ศึกษา ผลการศึกษาพบว่า ชุมชนชาวไทยมอญในจังหวัดราชบุรีมีประวัติความเป็นมาอันเก่าแก่ ซึ่งบรรพบุรุษชาวมอญได้เลือกทำเล สภาพแวดล้อมในการตั้งถิ่นฐานที่อยู่โดยพิจารณาจากความอุดมสมบูรณ์ของลำน้ำแม่กลองเพื่อใช้ในการอุปโภค บริโภค และทำการเกษตรกรรม ซึ่งสะท้อนถึงอัตลักษณ์ของชาวมอญที่ใช้วัตถุดิบในการปรุงอาหารจากธรรมชาติเป็นหลัก โดยปัจจัยที่ส่งผลต่อความคงอยู่ของวัฒนธรรมอาหารพื้นถิ่น พบว่าปัจจัยด้านความเชื่อมีผลโดยตรงกับอาหารพื้นถิ่นที่ใช้ในงานประเพณี และพิธีกรรมต่าง ๆ สำหรับค่านิยม วิถีชีวิตที่มีผลกับการทำอาหารเพื่อรับประทานในชีวิตประจำวันนั้นมีการถ่ายทอดกันในครอบครัว และเครือญาติ ทำให้ยังคงมีการสืบทอดวัฒนธรรมอาหารนี้เรื่อยมา อีกประการสำคัญที่ทำให้อาหารพื้นถิ่นยังคงดำรงอยู่ก็ด้วยความเข้มแข็งของชุมชน ผนวกกับประโยชน์ของเทคโนโลยี ช่องทางการสื่อสารในปัจจุบันทำให้เกิดการประชาสัมพันธ์ การผลิตซ้ำผ่านรายการโทรทัศน์ สื่อสังคมออนไลน์ ฯ ซึ่งเป็นส่วนสำคัญที่ทำให้เยาวชนในพื้นที่ได้ซึมซับและตระหนักถึงคุณค่าความสำคัญในวัฒนธรรมของตน ชาวไทยมอญในจังหวัดราชบุรี โดยเฉพาะในกลุ่มผู้สูงอายุ ยังคงประกอบอาหารในชีวิตประจำวันโดยใช้พืชผักตามฤดูกาล และถ่ายทอดกันในครอบครัว เครือญาติ โดยเมนูที่ปรุงขึ้นเพื่อรับประทานในชีวิตประจำวัน ได้แก่ แกงส้มผักรวม แกงใบกะเพราปลาย่าง และแกงที่ใช้วัตถุดิบตามฤดูกาล เช่น แกงมะตาด แกงลูกส่าน ฯ สำหรับปัจจัยด้านความเชื่อมีผลโดยตรงกับอาหารที่ใช้ในงานประเพณี และพิธีกรรมต่าง ๆ ได้แก่ ข้าวแช่ อาหารเลี้ยงผี แกงขี้เหล็ก แกงก่ะอะเกร่ ฯ อาหารหวานในงานประเพณีมีขนมทอด กาละแม เป็นต้น โดยอาหารที่เป็นเอกลักษณ์ของมอญราชบุรี คือ แกงใบมะรุมอ่อนกับถั่วเขียว น้ำปลายำ ซึ่งมีรสชาติและใช้วัตถุดิบที่เป็นเอกลักษณ์ของท้องถิ่น สำหรับการจัดการความรู้ เป็นการนำเสนอแนวทางการพัฒนาสารสนเทศเพื่อถ่ายทอดวัฒนธรรมอาหารพื้นถิ่นผ่านสื่อประเภทอินโฟกราฟิก และหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ ทั้งนี้จากผลการศึกษา ชุมชนชาวไทยมอญสามารถนำไปประยุกต์ใช้เพื่อเป็นการอนุรักษ์วัฒนธรรมภูมิปัญญาอาหารพื้นถิ่นของกลุ่มชาติพันธุ์มอญ จังหวัดราชบุรีให้คงสืบต่อไป