Abstract:
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ที่จะศึกษาประเพณีชีวิต และภูมิปัญญาในการดําเนินชีวิตของบรรพชนไทย ที่อยู่ร่วมกันกับธรรมชาติซึ่งมีพรรณไม้เป็นตัวแทน อย่างตระหนักในคุณค่าซึ่งกันและกัน อยู่ร่วมกันอย่างมีดุลยภาพ และเพื่อให้องค์ความรู้ด้านวัฒนธรรมภูมิปัญญาในการดําเนินชีพร่วมกับธรรมชาติของบรรพชนไทย ได้รับการจัดระบบให้อยู่ในสภาพพร้อมใช้ และเข้าถึงได้ง่ายมีเครือข่าย มีพลวัต และสามารถนําไปใช้ประโยชน์ได้ทั้งด้านการศึกษา และปรับใช้เพื่อการพัฒนาการวิจัยนี้ใช้วิธีการทางประวัติศาสตร์ (Historical Methods) เป็นหลักในการดําเนินการ
ผลการวิจัยพบว่า ความสัมพันธ์ระหว่างคนไทยกับสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ มีการปรับเปลี่ยนไปตามการเปลี่ยนแปลงทางธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม สังคม เศรษฐกิจ และความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี ในอดีตคนไทยนับถือ(เคารพ) ต้นไม้ เพราะเชื่อว่าต้นไม้ใหญ่มีเทพารักษ์สถิตอยู่ และเชื่อว่ามิ่งขวัญของคนอยู่ที่ต้นไม้ต่าง ๆ แตกต่างกันไปตามปีเกิด (ปีนักษัตร) ผู้วิจัยได้จัดกลุ่มต้นไม้มงคลตามทรรศนะของคนไทยออกเป็น 4 กลุ่ม คือ 1) ไม้มงคลที่เป็นอาหารและยา 2) ไม้มงคลดอกหอม 3) ไม้มงคลนาม(ชื่อเป็นมงคล) และ 4) ใบไม้มงคลในประเพณีชีวิตพรรณไม้มงคลทั้ง 4 กลุ่มนี้ บรรพชนไทยได้นํามาใช้ในแต่ละประเพณีชีวิต เพื่อสร้างความเชื่อมั่น (ความหวัง) เพื่อการดํารงอยู่อย่างปลอดภัย สะดวกสบาย อุดมสมบูรณ์ สงบร่มรื่น และเพื่อความรื่นรมย์ นับแต่เริ่มต้นชีวิตครอบครัวในประเพณีการปลูกเรือน แต่งงาน การให้กําเนิดทารก(การเกิด) การโกนจุก บรรพชาสามเณร อุปสมบท (บวชพระ) และการตาย ไม้มงคลทั้ง 4 กลุ่มจะมีบทบาทอยู่ในกระบวนการ (ขั้นตอนต่าง ๆ) ของแต่ละประเพณีชีวิตของคนไทยมากบ้างน้อยบ้างตามความสําคัญของพืชพรรณไม้นั้น ๆ ต่อวิถีชีวิตของคนไทยจารีต ขนบธรรมเนียม และประเพณีปฏิบัติต่าง ๆ ที่บรรพบุรุษไทยถ่ายทอดให้แก่บุตรหลานและเผ่าพันธุ์ของตน แสดงให้เห็นภูมิปัญญาในการดํารงชีวิต และเผ่าพันธุ์โดยการอยู่ร่วมกับธรรมชาติอย่างมีดุลยภาพ และมีสํานึกในคุณค่าของกันและกัน"
