Abstract:
พัฒนาการความร่วมมือด้านท่องเที่ยวในกลุ่มประเทศอาเซียน (พ.ศ. 2510-2555) อยู่ภายใต้บริบทของความร่วมมือด้านเศรษฐกิจของอาเซียน โดยระยะแรกของความร่วมมือด้านการท่องเที่ยวช่วงทศวรรษที่ 2520 ประเทศสมาชิกมีเป้าหมายร่วมกันด้านการตลาดและการส่งเสริมการขาย มีกิจกรรมสำคัญ คือ การประชุมด้านการท่องเที่ยวอาเซียน ทั้งนี้ เมื่ออาเซียนยกระดับความร่วมมือด้านเศรษฐกิจและมีแนวคิดจัดตั้งเขตการค้าเสรีอาเซียน (AFTA) ภาคท่องเที่ยวถูกกำหนดให้เป็น 1 ใน 12 สาขาสำคัญและเร่งรัดให้เปิดเสรี ผลักดันให้อาเซียนต้องสร้างกลไกในการประสานความร่วมมือ เกิดการประชุมในระดับรัฐมนตรีด้านการท่องเที่ยวอย่างเป็นทางการครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2541 และลงนาม “ความตกลงการท่องเที่ยวแห่งอาเซียน” ในปี พ.ศ. 2545 กำหนดแนวทางความร่วมมือด้านการท่องเที่ยวของอาเซียนให้มีความชัดเจน โดยเฉพาะการสนับสนุน “อาเซียนเป็นจุดหมายปลายทางด้านการท่องเที่ยวเดียวกัน” และเมื่ออาเซียนกำหนดเป้าหมายร่วมกันเป็นประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (AEC) ภายในปี พ.ศ. 2558 จึงเร่งรัดการรวมกลุ่มทางเศรษฐกิจในสาขาต่างๆ ทั้งนี้ ด้านการท่องเที่ยวได้นำไปสู่จัดทำ “แผนยุทธศาสตร์การท่องเที่ยวอาเซียน พ.ศ. 2554-2558” เพื่อกำหนดยุทธศาสตร์ กลยุทธ์ กิจกรรมต่างๆ ตลอดลำดับความสำคัญของความร่วมมือด้านการท่องเที่ยว โดยประเทศสมาชิกจะต้องดำเนินการให้สอดคล้องกับแผนยุทธศาสตร์ฯ เพื่อให้บรรลุเป้าหมายร่วมกันในระดับภูมิภาค
จากการวิเคราะห์จุดแข็งและจุดอ่อน ตลอดจนโอกาสและความท้าย พบว่า ตลอดระยะเวลาของความร่วมมือด้านการท่องเที่ยวของอาเซียน ประเทศสมาชิกได้รับประโยชน์และให้ความสำคัญกับการส่งเสริมกิจกรรมด้านการตลาดร่วมกัน สามารถเพิ่มศักยภาพในการพัฒนาสินค้าและผลิตภัณฑ์ด้านการท่องเที่ยว แต่การขยายความร่วมมือด้านการท่องเที่ยวในมิติอื่นๆ เช่น การจัดทำ Single Visa เพื่อการอำนวยความสะดวกในการเดินทาง การเคลื่อนย้ายการลงทุน การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์และการสร้างมาตรฐานวิชาชีพด้านการท่องเที่ยว เพื่อให้เกิดการเคลื่อนย้ายแรงงานมีฝีมือได้อย่างเสรี ค่อนข้างมีความล่าช้าและไม่เป็นไปตามเป้าหมาย ทั้งนี้เพราะประเทศในกลุ่มอาเซียนยังคงยึดผลประโยชน์ของชาติเป็นหลักเหนือผลประโยชน์ในระดับภูมิภาค ประเทศสมาชิกอาเซียนมุ่งเน้นแข่งขันกันเพื่อเพิ่มศักยภาพภายในประเทศมากกว่าการผลักดันและให้ความสำคัญกับการส่งเสริมความร่วมมือภายใต้กรอบอาเซียน
