Abstract:
การวิจัยเรื่อง ความสัมพันธ์ระหว่างภาษากับอุดมการณ์ในพจนานุกรมคำใหม่ ฉบับราชบัณฑิตยสถานเล่ม 1-2: การศึกษาตามแนววาทกรรมวิเคราะห์เชิงวิพากษ์ เป็นการวิจัยเอกสาร มีวัตถุประสงค์วิเคราะห์กลวิธีทางภาษา จำแนกและจัดประเภทอุดมการณ์ที่สื่อผ่านกลวิธีทางภาษา วิเคราะห์การกระจายตัวบทและวิถีปฏิบัติทางวาทกรรมที่สะท้อนสภาพสังคมวัฒนธรรมไทย ข้อมูลที่ใช้ในการศึกษา ได้แก่ ประโยคตัวอย่างในพจนานุกรมคำใหม่เล่ม 1-2 ผลการวิจัยพบว่ามีการใช้กลวิธีทางภาษาเพื่อประกอบสร้างชุดความคิดทั้งหมด 12 กลวิธี ได้แก่ การใช้สำนวน (พบมากที่สุด) การใช้คำกริยา การใช้คำเรียกขาน การใช้คำขยาย การใช้คำนาม การกล่าวอ้าง การใช้ประโยคกรรม การใช้อุปลักษณ์ การใช้คำถามเชิงวาทศิลป์ การใช้มูลบท การใช้ถ้อยคำนัยผกผัน และการใช้ประโยคปฏิเสธ กลวิธีทางภาษาดังกล่าวใช้ประกอบสร้างวาทกรรมและแสดงอุดมการณ์ต่าง ๆ 5 ประเภท ได้แก่ 1.) วาทกรรมการเมืองและนักการเมืองไทย 2.) วาทกรรมทางเพศ ซึ่งแบ่งเป็นเพศหญิง เพศชาย และเพศทางเลือก 3.) วาทกรรมการประพฤติผิดในกามและการขายซื้อ-ขายบริการทางเพศ 4.) วาทกรรมเกี่ยวกับดาราไทย และ 5.) วาทกรรมเกี่ยวกับเงิน โดยในแต่ละวาทกรรมได้ประกอบสร้างชุดความคิดต่าง ๆ ไว้หลายชุดความคิด ในแง่กระบวนการบริโภคและการตีความตัวบทนั้นผู้อ่านได้รับสารโดยผ่านสื่อสิ่งพิมพ์หรือสื่ออิเล็กทรอนิกส์ แม้ผู้อ่านจะไม่ได้ปฏิสัมพันธ์กับผู้เขียนแต่การได้อ่านตัวบทจากความเชื่อที่ว่าสิ่งที่เขียนและสร้างขึ้นมาสื่อสารมาจากผู้ที่ทรงคุณวุฒิ ผู้เชี่ยวชาญด้านภาษาไทยและมาจากองค์กรที่ได้รับการยอมรับระดับชาติให้เป็นผู้วางมาตรฐานทางภาษาไทย และด้วยน้ำเสียงในการเขียนแบบเป็นทางการ ย่อมทำให้ผู้อ่านเชื่อตามที่ผู้เขียนเสนอมาในตัวบทเหล่านั้นได้ ส่วนภาพสะท้อนทางสังคมแสดงให้เห็นว่าพจนานุกรมคำใหม่ได้เก็บรวบรวมการใช้ภาษาไทยในปัจจุบันและได้สะท้อนสภาพสังคมไทยได้เป็นอย่างดี
