การพัฒนาเทคนิคการพิสูจน์อัตลักษณ์ของโลมาอิรวดี (Orcaella brevirostris) ในสถานที่เพาะพันธุ์ด้วยลายพิมพ์ดีเอ็นเอไมโครแซทเทลไลท์

Abstract

โลมาอิรวดี หรือโลมาหัวบาตร (Orcalella brevirostris) เป็นสัตว์ที่รับความคุ้มครองในระดับชาติ และนานาชาติ ดังนั้นจึงจำเป็นต้องมีเครื่องมือที่ถูกต้องแม่นยำในการติดตามตัวสัตว์ในสถานแสดงโลมา สถานเพาะพันธุ์ และในธรรมชาติเพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการอนุรักษ์ในอนาคต การศึกษานี้จึงทดสอบประสิทธิภาพของลายพิมพ์ดีเอ็นเอไมโครแซทเทลไลท์ 11 ตำแหน่ง (8 ตำแหน่งพัฒนามาจากโลมาปากขวด และ 3 ตำแหน่งพัฒนาขึ้นมาใหม่) ในการบ่งชี้อัตลักษณ์ของโลมาอิรวดีจากอ่าวไทย โดยใช้ตัวอย่างซากเกยตื้นจากอ่าวไทย (n=36) และทะเลอันดามัน (n=3) ที่รวบรวมระหว่างปี พ.ศ. 2537-2553 ผลการศึกษา พบว่าเครื่องหมายที่พัฒนาขึ้นมาใหม่ 3 ตำแหน่ง มีระดับความหลากหลายในระดับปานกลาง (จำนวนอัลลิลต่อตำแหน่ง=8-18) และลายพิมพ์ดีเอ็นเอที่ประกอบไปด้วยเครื่องหมายทั้ง 11 ตำแหน่ง สามารถบ่งชี้อัตลักษณ์ของโลมาอิรวดีจากอ่าวไทยได้ โดยมีค่าความน่าจะเป็นที่ลายพิมพ์ดีเอ็นเอของสัตว์สองตัวจะซ้ำกัน (PI) เท่ากับ 2 x 10-12 และ 3.3x10-5 สำหรับกรณีที่สัตว์ไม่ได้มีความสัมพันธ์ทางเครือญาติ และสัตว์ที่มีความสัมพันธ์ ตามลำดับ นอกจากนี้ยังพบว่า ลายพิมพ์อีเอ็นเอที่ประกอบไปด้วยเครื่องหมายอย่างน้อย 6 ตำแหน่งก็เพียงพอที่จะ บ่งชี้อัตลักษณ์ของโลมาอิรวดีจากอ่าวไทยได้ (ค่า Plsibs เท่ากับ 2.0x10-3 หรือ 2 ตัวใน 1,000 ตัว) ระดับความหลากหลายทางพันธุกรรมของกลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่ (อ่าวไทยตอนกลาง, Gulf-C; ตราด, TRT; อ่าวไทยตอนในฝั่งตะวันออกและฝั่งตะวันตก, UG-E, UG-W) อยู่ในระดับใกล้เคียงกันระหว่างกลุ่มโลมาอิรวดี (ค่า allelic richness เฉลี่ยทุกตำแหน่ง= 3.18-3.92 และ ค่า observed heterozygosity = 0.58-0.69) ส่วนกลุ่มตัวอย่างจากอันดามัน มีค่า allelic richness เฉลี่ยทุกตำแหน่งน้อยที่สุดคือ 2.73 เมื่อพิจารณาความแตกต่างทางพันธุกรรมระหว่างกลุ่มพบว่า ตัวอย่างจากอันดามัน มีแนวโน้มที่จะต่างกับตัวอย่างจากอ่าวไทย และพบความแตกต่างระหว่างกลุ่มตัวอย่างภายในอ่าวไทย โดยตัวอย่าง Gulf-C และ TRT ต่างกับตัวอย่างจากอ่าวไทยตอนใน (UG-E, UG-W) ส่วนความต่างทางพันธุกรรมระหว่าง Gulf-C และ TRT และระหว่าง UG-E และ UG-W ยังไม่สามารถหาข้อสรุปได้อย่างแน่ชัดเนื่องจากหลายวิธีการทดสอบยังให้คำตอบที่ไม่ตรงกัน การจัดกลุ่มตัวอย่างใหม่ตามระดับความคล้ายกันของจีโนไทป์ของสัตว์แต่ละตัว โดย Discriminant analysis of principal components สามารถแบ่งกลุ่มได้ 2-3 กลุ่ม ที่ประกอบด้วย (1) ตัวอย่างส่วนใหญ่อ่าวตราด+อ่าวไทยตอนกลาง (2) ตัวอย่างส่วนใหญ่จากอ่าวไทยตอนในทั้งสองฝั่ง และ (3) ตละจำนวนจากตราด ชลบุรี และจันทบุรี ซึ่งอาจบ่งชี้แหล่งพันธุกรรมอื่นที่แตกต่างจาก 2 กลุ่มข้างต้น