เครือข่ายการเรียนรู้ในงานบุญเพื่อสร้างชุมชนเข้มแข็ง

Abstract

งานวิจัยเรื่อง เครือข่ายการเรียนรู้ในงานบุญเสริมสร้างชุมชนเข้มแข็ง มีวัตถุประสงค์ดังนี้ เพื่อศึกษา 1. รวบรวมประวัติความเป็นมาการจัดงานประจำวัดของวัดในชุมชนอำเภอเมือง จังหวัดชลบุรี 2. เครือข่ายการเรียนรู้ และกระบวนการสร้างเครือข่ายการเรียนรู้ในงานบุญประจำปีของวัดในจังหวัดชลบุรี และ 3. ภูมิปัญญาด้านอาหารของชุมชนอำเภอเมือง จังหวัดชลบุรี การศึกษาครั้งนี้ เป็นการศึกษาหลายรูปแบบ คือ จากการศึกษาเอกสารและผู้วิจัยเป็นเครื่องมือในการพบคนในชุมชน การพูดคุย การสนทนา การสังเกต การสัมภาษณ์ และการเข้าร่วมกิจกรรมงานบุญของแต่ละวัด อย่างต่อเนื่องและเป็นปกติ พื้นที่ศึกษากิจกรรมงานบุญประกอบด้วย 6 วัด คือ วัดท้ายดอน วัดตาลล้อม ในตำบลบ้านเหมือง วัดบางเป้ง วัดใหม่เกตุงาม วัดเตาปูน ในตำบลบ้านปึก และวัดเสม็ด ในตำบลเสม็ด ซึ่งไม่มีวัดอื่นใดในอำเภอเมือง จังหวัดชลบุรี ทำกิจกรรมงานบุญในลักษณะเดียวกันนี้ การเก็บข้อมูลวิจัยนี้ ต้องทำตลอดปี เนื่องจากงานบุญของแต่ละวัดจัดขึ้นไม่พร้อมกันซึ่งเป็นการเอื้ออำนวยเวลาซึ่งกันและกัน จัดเวลาให้ต่อเนื่องกันเพื่อช่วยเหลือเกื้อกูลกันทุกวัด แต่ละวัดมีกำหนดวัน เดือน ไว้ล่วงหน้าเป็นที่รู้กันในชุมชน งานประจำปีของวัดที่ศึกษา 6 วัดมีลักษณะพิเศษแตกต่างจากวัดทั่ว ๆ ไปคือ มีการรวมตัวของชาวบ้านมาช่วยกันทำอาหารหวานคาวเพื่อหารายได้เข้าวัด โดยที่ผู้มาช่วยงานวัดมีความสมัครใจ มีความอิ่มเอม เบิกบานใจที่ได้มีโอกาสช่วยงานวัดด้วยความผูกพัน เคารพบูชาอดีตเจ้าอาวาสสืบต่อกันมา รวมทั้งผู้วิจัยด้วย ซึ่งผู้วิจัยก็เป็นส่วนหนึ่งของชุมชนเช่นเดียวกัน และได้มีการสรางเครือข่ายเอาแรงช่วยเหลือเกื้อกูลกันระหว่างวัด เรียนรู้ภูมิปัญญาทั้งหลาย ตลอดจนการอยู่ร่วมกันในสังคมอย่างฉันมิตร กลายเป็นเอกลักษณ์ประจำถิ่นขึ้น บริบทงานบุญของ วัดทั้ง 6 วัด มีลักษณะเดียวกันคือประกอบด้วย 1 งานทำบุญถวายภัตาหารอุทิศส่วนกุศลให้บูรพาจารย์ของวัดผู้ล่วงลับไปแล้ว 2. การปิดทองรูปปั้นจำลองบูรพาจารย์ของวัด 3. มโหรสพ การละเล่น และ 4. การออกร้านอาหารคาว ซึ่งพบว่ากระบวนการสรางเครือข่ายการเรียนรู้ในงานบุญของวัด เกิดจากปัจจัยพื้นฐาน 5 ประการ และแรงขับเคลื่อน 2 ประการคือ ปัจจัยพื้นฐาน 5 ประการ 1. ความศรัทธาต่อวัด ในอดีตวัดเป็นศูนย์กลางของชุมชนทุกด้าน คนในชุมชนมีความรู้สึกว่าวัดเป็นของชุมชน ยินดีสละกำลังกายและทรัพยากรเพื่อพัฒนาวัด เป็นความรู้สึกสืบต่อมาจนทุกวันนี้ 2. ความศรัทธาต่อบุคคล อดีตเจ้าอาวาสเป็นผู้มีคุณูปการต่อชุมชนรอบด้าน เมื่อเจ้าอาวาสซึ่งมีลูกศิษย์และคนศรัทธาจำนวนมากมรณภาพไป การทำบุญอุทิศส่วนกุศลจึงมีคนมาร่วมทำบุญและช่วยงานจำนวนมาก 3. ศรัทธาต่อการทำบุญอุทิศส่วนกุศลแก่ผู้ล่วงลับไปแล้ว เป็นประเพณีที่ปฏิบัติสืบต่อกันมานาน เพื่อแสดงความระลึกถึงและส่งกุศลไปยังผู้ล่วงลับไปแล้ว 4. ภูมิปัญญาท้องถิ่น กะละแม ข้าวเหนียวแดง และขนมเทียนแก้ว เป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นที่มีการพัฒนาปรับปรุงสืบทอดกันมานาน มีความลงตัวเป็นที่ยอมรับของชุมชน จนเป็นเอกลักษณ์ของชุมชน 5. การเรียนรู้ร่วมกัน ในการทำอาหารของวัด มีการถ่ายทอดความรู้ภายในชุมชนโดยผู้ร่วมกิจกรรมมีโอกาสพบปะ พูดคุยกัน เป็นมิตรดีต่อกัน ผู้มีลักษณะผู้นำ จะเป็นที่ยอมรับและเป็นผู้นำกิจกรรมของชุมชน แรงขับเคลื่อน 2 ประการ 1. ทุนทางสังคมของชุมชน เป็นทุนทางสังคมเดิมของชุมชนซึ่งในอดีตเป็นชุมชนที่มีทุนทางสังคมสูง มีการช่วยเหลือเกื้อกูลกันในชุมชน เมื่อมีงานบุญประเพณี จึงมีการช่วยเหลือในสิ่งที่สามารถทำได้ คือการเอาแรงช่วยเหลือทำอาหารเพื่อจำหน่ายให้ทั้ง 6 วัด ซึ่งการช่วยเหลือกันจะเกาะกลุ่มกันอย่างเหนียวแน่น และสืบทอดต่อ ๆ กัน 2. กระแสความนิยมการสร้างอนุสาวรีย์บุคคลสำคัญ หรือรูปปั้นจำลอง ทำให้เกิดการสรางรูปปั้นจำลองหลวงพ่อประจำวัดเพื่อให้ชาวบ้านปิดทองขอพร กระแสความนิยมของท้องถิ่นทำให้คนที่ยวงานวัดและซื้อขนมพื้นบ้านมากขึ้น และถือว่าการได้มาช่วยซื้ออาหารของวัดเป็นการช่วยทำบุญเข้าวัดได้อีกทางหนึ่ง