การพัฒนาแบบจำลองเภสัชสารสนเทศเพื่อการตัดสินใจโดยใช้ฐานข้อมูลภาพดิจิตอลพิสูจน์อัตลักษณ์ของยารูปแบบเม็ดและแคปซูลในประเทศไทย : ยาระงับปวด

Abstract

ในปัจจุบันมีการขึ้นทะเบียนตำรับยาแผนปัจจุบันเป็นจานวนมาก ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในรูปแบบเม็ดและแคปซูล ส่งผลให้ผลิตภัณฑ์ยาในท้องตลาดมีจำนวนมาก ทั้งยังมีความหลากหลายในเรื่องของสี ขนาดเม็ดยา และข้อความที่ปรากฏบนเม็ดยา (imprint) ทาให้เกิดการสับสนในการจำแนกประเภทและชนิดของยาจากการสังเกตลักษณะภายนอกของเม็ดยา โดยเฉพาะยากลุ่มระงับปวด (analgesic drugs) ที่มีการใช้มา และมักเกิดการสับสนกับยากลุ่มปฏิชีวนะ (antibiotic drugs) และกลุ่มสเตียรอยด์ (corticosteroid drugs) ซึ่งเป็นสาเหตุของการเกิดเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ต่าง ๆ เช่น เกิดการแพ้ยา การใช้ยาผิดประเภท หรือซ้าซ้อน เป็นต้น ในการพิสูจน์เอกลักษณ์ยาเม็ดและแคปซูลโดยเภสัชกรนั้น ต้องอาศัยประสบการณ์ ความเชี่ยวชาญ และการตรวจสอบข้อมูลกับแหล่งข้อมูลเกี่ยวกับยาที่ถูกต้องน่าเชื่อถือจึงมีความสำคัญยิ่ง ในการศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อออกแบบระบบสารสนเทศทางเภสัชกรรมในการพิสูจน์เอกลักษณ์ทางยา (drugs identification) ตลอดจนข้อมูลจากโรงงานอุตสาหกรรมการผลิตยา โดยทำการรวบรวมภาพดิจิตอล และข้อมูลทางกายภาพ ได้แก่ รูปร่าง สี ขนาด ข้อความพิมพ์บนเม็ดยา และข้อมูลยาอ้างอิงตามหนังสือ MIMS Thailand และ Drug Information Handbook ของตัวอย่างเม็ดยากลุ่มระงับปวดจำนวน 120 ตัวอย่าง และทำการจัดเก็บด้วยฐานข้อมูลแบบสัมพันธ์ (Relational Database) ซึ่งจากการศึกษาตัวอย่างเม็ดยากลุ่มระงับปวด พบว่าส่วนใหญ่เป็นยาชนิด Nonsteroidal Anti-Inflammatory Drugs (NSAIDs) (ร้อยละ 77.50) อยู่ในรูปแบบยาเม็ด (Tablet) (ร้อยละ 58.33) มีรูปร่างกลม (Round) (ร้อยละ 43.33) มีสีพื้นของเม็ดยาสีเดียว (ร้อยละ 84.16) และมีตัวอักษร/สัญลักษณ์บนเม็ดยาสองด้าน (ร้อยละ 42.5)