ภูมิปัญญาจักสานที่เป็นเลิศสู่การพัฒนาต่อยอดองค์ความรู้แบบผสมผสาน: การศึกษาในเขตพื้นที่พัฒนาพิเศษภาคตะวันออก

Abstract

การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยผสมผสานมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาการบริหารจัดการของสมอง 2) วิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงของคลื่นไฟฟ้าสมองเชิงปริมาณ 3) ถอดบทเรียนแนวทางปฏิบัติที่ตีของผู้สูงอายุที่เป็นปราชญ์ชาวบ้านด้านหัตกรรมพื้นบ้านจักสานที่มีความเข้มแข็งและพึ่งพาตนเอง 4) พัฒนาโปรแกรมผู้ใหญ่สุขภาพดีสู่การสูงวัยอย่างมีสุขภาวะสำหรับวัยทำงานในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก 5) ศึกษาประสิทธิผลของโปรแกรมผู้ใหญ่สุขภาพดีสู่การสูงวัยอย่างมีสุขภาวะสำหรับวัยทำงานในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก 6) วิเคราะห์และสังเคราะห์ข้อค้นพบและปรับปรุงโปรแกรมให้มีคุณภาพ กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ที่มีอายุตั้งแต่ 55 - 75 ปี เป็นสมาชิกของชุมชนจักสาน อ.พนัสนิคม จังหวัดชลบุรี จำนวน 46 คน ที่ได้มาจากการเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ 1) แบบประเมินการรู้คิด 2) การตรวจคลื่นไฟฟ้าสมองในเชิงปริมาณ 3) เอ็นแบคทาสก์ และ 4) โก โนโกทาสก์ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพื้นฐาน การวิเคราะห์ความแปรปรวนพหุ และการวิเคราะห์ค่าที่ ผลการศึกษาพบว่า 1) ผู้สูงอายุ ร้อยละ 63 มีการบริหารจัดการของสมองปกติโดยคำดัชนีมวลกาย ความสนใจจดจ่อและความจำใช้งานส่งผลต่อภาวะความบกพร่องเล็กน้อยทางการรู้คิดอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 2) ผู้สูงอายุที่มีการบริหารจัดการของสมองปกติมีค่เฉลี่ยของคลื่นเธต้าสูงและคลื่นเบต้าน้อยกว่าผู้สูงอายุที่มีภาวะความบกพร่องเล็กน้อยทางการรู้คิดอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 ที่บริเวณขณะที่ตอบสนองต่อเอ็นแบคทาสก็อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 3) ผลการศึกษาแนวทางปฏิบัติที่ดีโดยใช้แนวคำถามสัมภาษณ์เชิงลึก พบว่า ผู้สูงอายุให้ความสำคัญกับการรับประทานอาหาร การนอนหลับ การออกกำลังกาย กิจกรรมจิตอาสาและการทำจักสานทำให้เกิดรายได้และการพึ่งพาตนเอง ส่วนผลการสนทนากลุ่มเพื่อถอดบทเรียนแนวทางปฏิบัติที่ดีของผู้สูงอายุในระยะที่ 1 จำนวน 12 คน ที่มีหน้าที่บริหารของสมองปกติ วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา พบว่า การปฏิบัติตนให้เป็นผู้มีสุขภาวะที่ดีประกอบด้วยการมีสุขภาพแข็งแรง สมองตี สุขภาพจิตดี สัมพันธภาพดี และมีความมั่นคงทางการเงิน รวมทั้งควรเตรียมตัวตั้งแต่ช่วงอายุ 40 ปี 4) โปรแกรมผู้ใหญ่สุขภาพคีสู่การสูงวัยอย่างมีสุขภาวะสำหรับวัยทำงานในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก มี 5 โมดูล คือ 1) การสูงวัยอย่างมีสุขภาวะ 2) สุขภาพสมอง 3) สุขภาพจิต 4) สัมพันธภาพและการมีส่วนร่วมและ 5) มั่งคั่งและมั่นคง จำนวน 15 ครั้ง ๆ ละ 50 นาที โปรแกรมผ่านการประเมินคุณภาพจาก ผู้เชี่ยวชาญจำนวน 5 ท่น พบว่ามีความสอดคล้องกับวัตถุประสงค์ในระดับเหมาะสมมากที่สุด 5) ผลการทดสอบประสิทธิผลของโปรแกรมผู้ใหญ่สุขภาพดีสู่การสูงวัยอย่างมีสุขภาวะสำหรับวัยทำงาน ในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ว้ยทำงานที่มีอายุ 40-59 ปี ที่สมัครใจเข้าร่วมการวิจัย จำนวน 40 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุมโดยการสุ่มอย่างง่าย กลุ่มละ 20 คน กลุ่มการทดลองได้รับโปรแกรมฯ โดยการอบรมเชิงปฏิบัติการ 1 วัน และการปฏิบัติตามพันธะสัญญาในการสร้างคุณค่าของสู่การสูงวัยอย่างมีสุขภาวะผ่านแอปพลิเคชั่นเฮลทตี้เบรนด์แอนต์มายด์ จำนวน 10 วัน ๆ ละ 30-50 นาที ส่วนกลุ่มควบคุมใช้ชีวิตตามปกติ ผลการทดลองพบว่ วัยทำงานกลุ่มทดลองที่ค่าเฉลี่ยการรู้คิด การบริหารจัดการ ความสนใจจดจ่อ และความจำสูงขึ้นกว่ากลุ่มควบคุมและสูงกว่าก่อนการทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 นอกจากนี้กลุ่มทดลองยังมีสมรรถนะด้านความจำใช้งานและการควบคุมยับยั้งเพิ่มขึ้นขณะที่ตอบสนองต่อเอ็นแบคทาสก์ และโกโนโกทาสก์ รวมทั้งมีการเพิ่มขึ้นของคลื่นแอลฟ้าที่บริเวณสมองส่วนหน้าสูงกว่า อนการทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 6) กลุ่มทตลองมีความพึงพอใจต่อโปรแกรมในระดับมากที่สุด