การศึกษาสังคมตามแนวพระสุตตันตปิฎก: กรณีศึกษาสถาบันครอบครัว

Abstract

โครงการวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาการเกิดขึ้น การดำรงอยู่ และการเปลี่ยนแปลงองค์ประกอบและโครงสร้างของสถาบันครอบครัวในพระสุตตันตปิฎก 2) วิเคราะห์หลักปฏิบัติ การต่อรอง และการแลกเปลี่ยนอำนาจตามสถานภาพ บทบาท และหน้าที่ของสมาชิกครอบครัว 3) ค้นหาคุณสมบัติ โครงสร้าง องค์ประกอบ และแนวปฏิบัติของครอบครัวตัวอย่าง เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บข้อมูลจากพระสุตตันตปิฎก และการสนทนากลุ่มหรือการสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า มีสูตรเกี่ยวกับครอบครัวจำนวน 106 สูตร ตอบวัตถุประสงค์ของโครงการวิจัยดังนี้ 1. ครอบครัวเกิดขึ้นเมื่อคนสองคนอยู่ร่วมกันฉันสามีภรรยาด้วยความรัก ดำรงอยู่ได้เมื่อมีลูกที่เป็นอนุชาติหรืออติชาติ และองค์ประกอบและโครงสร้างของครอบครัวเป็นไปตามจำนวนและหน้าที่ของสมาชิกครอบครัว 2. หลักปฏิบัติ การต่อรอง และการแลกเปลี่ยนอำนาจ เป็นไปตามหลักทิศหก ทรัพย์ และยศของแต่ละฝ่าย 3. ครอบครัวตัวอย่าง คือ ครอบครัวของนางวิสาขา ครอบครัวของอนาถบิณฑิกเศรษฐี และครอบครัวของนกุลคหบดี โดยภาพรวม มีคุณสมบัติ 8 ข้อนำโดยความกตัญญูกตเวที โครงสร้างและองค์ประกอบ 1) พ่อ 2) แม่ และ 3) ลูก และอาจมี 4) ตา หรือ ปู่ 5) ยาย หรือ ย่า ตลอดจน 6) พี่ และ น้องด้วยก็ได้ แนวปฏิบัติเป็นไปตามหลักทิศ 6