ความเชื่อ แบบแผนการดื่มและปัจจัยทำนายการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ของเยาวชนไทยในเขตภาคตะวันออก

Abstract

การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญในสังคมไทยที่ก่อให้เกิดผลเสียทั้งทางร่างกาย จิตใจ สังคม และเศรษฐกิจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเยาวชน การศึกษาครั้งนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีผลต่อการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ รวมทั้งบรรยายลักษณะแบบแผนการดื่มและความคิดความเชื่อเกี่ยวกับการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ของเยาวชนไทย โดยใช้แนวคิดทฤษฎีอิทธิพลสามทาง The Theory of Triadic Influence (TTI) เป็นกรอบแนวคิดในการศึกษา กลุ่มตัวอย่างเป็นนักเรียนมัธยมศึกษา (มัธยมศึกษาปีที่ 4 ถึง 6) และนักเรียนอาชีวศึกษา (ปวช) ทั้งในสังกัดรัฐบาลและเอกชนในเขตภาคตะวันออก จำนวนทั้งสิ้น 887 คน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามแบบตอบด้วยตนเองและการสัมภาษณ์เจาะลึกเยาวชนที่มีประสบการณ์การดื่มจำนวน 30 คน เพื่อนำมาอธิบายผลการศึกษาให้มีความชัดเจนยิ่งขึ้น ทำการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา (content analysis) ค่าเฉลี่ย ร้อยละ ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และวิเคราะห์ความสัมพันธ์ของตัวแปรที่ศึกษาด้วยสถิติ multinomial logistic regression ผลการศึกษา พบว่าปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการดื่มหรือไม่ดื่มแอลกอฮอล์ ได้แก่ เพศ ทัศนคติต่อการดื่ม การดื่มของเพื่อนสนิท การถูกชักชวนให้ดื่ม การคาดการณ์การดื่ม และการยอมรับการดื่มของพ่อแม่ และเมื่อพิจารณาพฤติกรรมการดื่มตามระยะต่างๆของลำดับขั้นการดื่มซึ่งสามารถแบ่งออกได้เป็น 4 ระยะได้แก่ (1) ระยะมั่นใจที่จะไม่ดื่ม (2)ระยะลังเลใจที่จะดื่ม (3) ระยะทดลองดื่ม และ (4) ระยะดื่มตามโอกาส ก็พบว่าปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับระยะต่างๆดังกล่าวไม่แตกต่างกันมากนัก โดยพบว่าทัศนคติต่อการดื่ม การถูกชักชวนให้ดื่ม และการยอมรับการดื่มของพ่อแม่ เป็นปัจจัยสำคัญที่พบว่ามีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติกับการดื่มในทุกระยะ นอกจากนี้ยังพบว่าการถูกชวนให้ดื่มมีความสัมพันธ์กับการเปลี่ยนระดับการดื่มจากระยะลังเลใจที่จะดื่มไปสู่ระยะทดลองดื่ม ขณะที่ทัศนคติต่อการดื่ม การมีเพื่อนสนิทที่ดื่ม และการคาดการณ์การดื่ม มีความสัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงจากระยะทดลองดื่มไปสู่ระยะดื่มตามโอกาส สำหรับแบบแผนการดื่มและความคิดความเชื่อเกี่ยวกับดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พบว่า ส่วนใหญ่นิยมดื่มเครื่องดื่มที่มีปริมาณแอลกอฮอล์ไม่สูง เช่น เบียร์ และน้ำผลไม้ผสมแอลกอฮอล์ ด้วยเหตุผลสำคัญ คือ มีรสชาติดี หาซื้อได้ง่าย และดื่มแล้วไม่มีผลกระทบภายหลังการดื่มมาก โดยมักได้เครื่องดื่มมาจากการหาซื้อตามร้านค้า ส่วนใหญ่ดื่มปริมาณไม่มาก อย่างไรก็ตามเพศชายมีการดื่มในปริมาณและความถี่มากกว่าเพศหญิง เนื่องจากเพศชายได้รับการยอมรับและเปิดโอกาสให้ดื่มมากกว่าทั้งจากสังคมและครอบครัว สถานที่ดื่มส่วนใหญ่ คือที่พักซึ่งอาจเป็นบ้านตนเอง บ้านเพื่อนหรือบ้านญาติพี่น้องเนื่องจากเชื่อว่าเป็นสถานที่ที่ปลอดภัยและประหยัดค่าใช้จ่ายกว่าที่อื่นๆ ผู้ที่ร่วมดื่มด้วยส่วนใหญ่ คือเพื่อน เหตุผลสำคัญที่ทำให้ดื่มคือความสุกสนานจากการเข้าสังคมและแคร์เพื่อนกลัวเพื่อนโกรธ ช่วงเวลาที่ดื่มส่วนใหญ่คือช่วงเวลาเย็นหรือกลางคืนโดยเฉพาะวันหยุดต่างๆเนื่องจากไม่มีการเรียนและสามารถรวมกลุ่มกับเพื่อนได้ ผลการศึกษาครั้งนี้จะนำไปสู่ความรู้ความเข้าใจ พฤติกรรมการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ของเยาวชนไทย อันจะเป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาโปรแกรมที่มีประสิทธิภาพ ซึ่งมีความเหมาะสมกับระยะการดื่มของเยาวชนเพื่อป้องกันการเริ่มต้นดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในเยาวชนต่อไป